شکل طبیعی سر نوزاد

شکل طبیعی سر نوزاد چگونه باید باشد؟ پاسخ با دکتر بابایی

شکل طبیعی سر نوزاد سالم

بررسی شکل سر نوزاد باید توسط یک متخصص انجام شود. ولی شما هم می توانید تا حد زیادی از وضعیت فرم طبیعی سر نوزاد خود اطمینان حاصل کنید. وقتی از بالا به سر نوزاد نگاه می کنیم، باید طول آن (از پیشانی تا پس سر) بیشتر از عرض آن (فاصله بین دو گوش) باشد. پس مدل سر نوزاد در حالت طبیعی کاملا گرد نیست و بصورت بیضی دیده می شود. در حالت استاندارد عرض جمجمه باید ۸۲ درصد طول آن باشد. یعنی مثلا اگر طول سر ۱۴ باشد، عرض آن باید حدودا ۱۱.۵ باشد.

بستن پیشانی نوزاد تا چند ماهگی تاثیر دارد؟

براساس کتابها و مقالات معتبر علمی، تنها دو روش استاندارد برای فرم دهی مناسب سر برای نوزادی که دارای بدشکلی جمجمه است وجود دارد. اگر قبل از سه ماهگی باشد، بهترین روش وضعیت دهی یا پهلو به پهلو کردن نوزاد است. اگر بعد از سه ماهگی باشد، بهترین روش درمان استفاده از کلاه فرم دهی جمجمه است. بستن سر با پارچه و هر وسیله دیگری هیچ تاثیری در شکل گیری و گرد شدن سر ندارد.

آیا کوچک بودن دور سر نوزاد خطرناک است؟

گاهی اوقات اندازه گیری از دور سر نوزاد به نحو درستی انجام نمی شود که این ممکن است خطای اندازه گیری ایجاد کند و والدین را دچار نگرانی سازد. اگر بعد از اندازه گیری های دقیق و مقایسه آن با ماههای قبل، دور سر نوزاد کوچک باقی بماند، ممکن است رشد مغز مختل شود. بنابراین بهتر است در اولین فرصت به یک متخصص مغز و اعصاب مراجعه نمایید. همکاران ما در کلینیک ارتوز و پروتز رادین (پژم سابق) با مدیریت دکتر طاهر بابایی نیز می توانند در این خصوص به شما کمک برسانند.

انواع شکل سر نوزاد

فرم سر نوزاد می تواند انواع مختلفی داشته باشد. ولی همه آنها نرمال نیستند و بنابراین باید مورد توجه قرار گیرند. شکل سر نوزاد سالم تازه متولد شده باید تقریبا گرد متمایل به بیضی باشد. اما به دلایلی ممکن است شکل سر نوزاد تازه متولد شده دچار بدفرمی یا انحراف شود که در زیر به انواع آنها اشاره می کنیم.

بدشکلی پلاژیوسفالی یا ذوزنقهای شدن شکل سر

یکی از شایع ترین انواع بدشکلی (انحراف) های جمجمه، انحراف پلاژیوسفالی می باشدکه معمولا بعد از تولد بوجود می آید. در این انحراف سر نامتقارن و بدفرم می شود. علت اصلی ایجاد این بدفرمی، خواباندن طولانی مدت نوزاد به سمت راست یا چپ می باشد. بعضی از نوزادانی که زودتر از موعد (قبل از ۳۸ هفتگی) به دنیا می آیند و در NICU بستری می شوند، با احتمال بسیار بیشتری به این نوع بدفرمی دچار می شوند و سر نوزاد کج می شود. چون معمولا نوزاد در دستگاه NICU در یک وضعیت خوابانده می شود و بنابراین شکل سر تغییر می کند و کج می شود. در این نوع بدشکلی، سر به صورت ذوزنقه ای شکل در میآید. بطوریکه پشت سر در یک سمت به سمت داخل جابجا شده و صاف می شود و در سمت مقابل برجسته می شود. در قسمت پیشانی هم استخوان جمجمه در یک سمت برجسته شده و در سمت مقابل به سمت عقب جابجا می شود. در انواع شدید حتی قرینگی صورت هم از بین رفته و گوش هم دچار جابجایی می شود. به این نوع بدشکلی، سندروم سر صاف یا “پشت کله صاف” هم گفته می شود.

این انحراف بسته به شدت درگیری، ظاهر متفاوتی ایجاد می کند. در بعضی موارد، انحراف فقط بصورت برآمدگی یا برجستگی پشت سر دیده می شود. در این نوزادان، برآمدگی پشت سر در نزدیکی پشت یکی اط گوشها بوجود می آید و سمت مقابل به سمت داخل فرو می رود یا تخت می شود. در موارد شدیدتر، صورت نوزاد هم دچار عدم تقارن می شود و پیشانی در یک سمت برجسته و در سمت دیگر دچار فرورفتگی یا تورفتگی می شود.

بدشکلی براکیسفالی یا برکیوسفالی (برآمدگی بالای سر و صاف شدگی پشت سر)

این نوع بدشکلی هم معمولا در اثر خواباندن طولانی مدت کودک به پشت ایجاد می شود که باعث می شود استخوان جمجمه به سمت بالا منحرف شود. در این نوع انحراف وقتی از کنار به سر نگاه کنیم، استخوان جمجمه شیبدار است و پس سر دچار تورفتگی یا فرورفتگی می شود. بصورت استاندارد، همیشه طول سر باید بیشتر از عرض آن باشد که مقدار نرمال آن ۸۲ تا ۸۴ درصد است. یعنی وقتی عرض سر را به طول آن تقسیم کنیم، نسبت آن باید ۰.۸۲ تا ۰.۸۴ باشد. در بدشکلی براکیسفالی این نسبت به هم میخورد و عرض سر بطور قابل توجهی افزایش می یابد. همانطوری که در شکل زیر می بینید، بالای پشت سر دچار برآمدگی و برجستگی می شود.

مطالب مرتبط برای مطالعه بیشتر

• ۱. ↵ کلاه فرم دهی سر نوزاد
• ۲. ↵ خرید اینترنتی کلاه فرم دهی سر نوزاد
• ۳. ↵ قیمت کلاه فرم دهی سر نوزاد
• ۴. ↵ شکل طبیعی سر نوزاد
• ۵. ↵ سر نوزاد تا چند ماهگی فرم می‌گیرد؟
• ۶. ↵ اصلاح فرم سر نوزاد
• ۷. ↵ نحوه استفاده از کلاه فرم دهی سر نوزاد
• ۸. ↵ دکتر اصلاح فرم سر نوزاد چه دکتری است؟

بدشکلی اسکفوسفالی یا اسکافوسفالی (سر خربزه ای)

سر خربزه ای یا اسکفوسفالی یک انحراف یا بدشکلی رایج در سر نوزادان است که در آن سر دراز و کشیده می شود و ممکن است به دو دلیل اصلی بوجود بیاید. گاهی اوقات بدلیل داشتن رفلاکس معده، مادران مجبورند تا نوزادشان را بیشتر به پهلوها بخوابانند که این باعث بوجود آمده سر خربزه ای می شود. یعنی طول جمجمه زیاد و عرض آن کم می شود. گاهی اوقات این وضعیت آنقدر شدید است که توسط دیگران هم تشخیص داده می شود. اما دلیل رایج دیگری که می تواند باعث بوجود آمدن سر خربزه ای شود، بسته شدن درز بالای سر نوزاد است که در آن سر بیضی شکل یا تخم مرغی شکل می شود. وقتی به صورت نوزاد نگاه می کنیم، در این انحراف، هرچه از گوش به سمت بالای سر  می رویم، عرض جمجمه کمتر می شود.

فارغ از اینکه علت این وضعیت چیست، باید در اولین فرصت به یک متخصص مراجعه کنید تا از دلیل ایجاد آن اطمینان حاصل کنید و در صورت لزوم، درمان آنرا دریافت کنید. بهترین روش درمان برای این انحراف استفاده از کلاه فرم دهی سر است که می توانید از کلینیک تخصصی ارتوز و پروتز رادین آنرا تهیه کنید.

آیا فرم خربزه ای سر نوزاد بدون درمان خودبخود اصلاح می شود؟

اگر این انحراف بدلیل بسته شدن درز جمجمه اتفاق افتاده باشد، قطعا بصورت خودبخود اصلاح نمی شود. اگر بدلیل وضعیت بد خواباندن نوزاد، سر خربزه ای شکل شود، فقط ۱۰ درصد امکان دارد که بصورت خودبخود درمان شود. شکل زیر، عکس سر یک فرد بزرگسال را می بینید که در نوزادی، درز بالای جمجمه اش بسته شده بود ولی درمانی برای ایشان انجام نشد. همانطوری که میبینید، گذر زمان باعث بهبودی شکل ظاهری جمجمه نشد. بنابراین درصورت مواجهه با چنین شرایطی در اولین فرصت به متخصص مراجعه کنید.

صاف شدگی دوطرف پشت گوش

گاهی اوقات والدین مجبورند بدلیل رفلاکس نوزادشان، او را بیشتر به پهلوها بخوابانند که این باعث می شود دوطرف پشت گوش صاف شود و وسط پس سر به سمت بیرون برجسته شود. این مشکل ممکن است در بسته شدن درز بالایی جمجمه هم دیده شود (که حتما باید در اولین فرصت توسط متخصص مورد بررسی قرار گیرد). این انحرافات را می توان با کلاه فرم دهی سر برطرف کرد.

 

سر نوزاد تا چند ماهگی رشد می کند؟

مغز نوزاد تازه متولد شده در ماه های اولیه زندگی (بویژه ۶ ماه اول) رشد بسیار سریعی دارد و بنابراین استخوان های جمجمه باید اجازه این رشد را بدهند. اسکلت جمجمه از یک استخوان واحد شکل نگرفته است، بلکه مجموعه ای از چند استخوان مجزا است که توسط درز به هم متصل شده اند. به دلیل وجود همین درزهای جمجمه است که مغز می تواند بطور متناسب و در همه جهات رشد کند. در ۳ ماه اول زندگی، محیط جمجمه بطور متوسط در هر ماه ۲ سانتی متر رشد می کند. از ۳ تا ۶ ماهگی این مقدار به یک سانتی متر در ماه می رسد و از ۶ تا ۱۲ ماهگی نیز به نیم سانتی متر در ماه می رسد. بنابراین بیشترین میزان رشد جمجمه در ۱۲ ماه اول زندگی اتفاق می افتد. از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی، جمجمه همچنان رشد می کند اما سرعت آن کمتر از میزان رشد در زمان قبل از ۱۲ ماهگی است. بعد از ۱۲ ماهگی برخی از درزهای جمجمه بسته می شوند. اما در بالای سر که بزرگتر است معمولا بعد از ۱۸ ماهگی بسته می شود. بنابراین سر نوزاد تا ۱۸ ماهگی رشد می کند و اگر انحرافی در جمجمه وجود داشته باشد، می توان تا این سن برای اصلاح آن اقدام کرد.

اندازه های دور سر نوزادان و کودکان (محیط جمجمه) در سنین مختلف (از بدو تولد تا ۱۸ ماهگی)

در زیر جدول محیط سر کودکان را به تفکیک ماه از بدو تولد تا ۱۸ ماهگی مشاهده می‌کنید:

سن (ماه)	محیط سر (سانتی‌متر)
۰	۳۴.۵ – ۳۶.۵
۱	۳۵.۵ – ۳۷.۵
۲	۳۶ – ۳۸
۳	۳۷ – ۳۹
۴	۳۷.۵ – ۳۹.۵
۵	۳۸ – ۴۰
۶	۳۸.۵ – ۴۰.۵
۷	۳۹ – ۴۱
۸	۳۹.۵ – ۴۱.۵
۹	۴۰ – ۴۲
۱۰	۴۰.۵ – ۴۲.۵
۱۱	۴۱ – ۴۳
۱۲	۴۱.۵ – ۴۳.۵
۱۳	۴۲ – ۴۴
۱۴	۴۲.۵ – ۴۴.۵
۱۵	۴۳ – ۴۵
۱۶	۴۳.۵ – ۴۵.۵
۱۷	۴۴ – ۴۶
۱۸	۴۴.۵ – ۴۶.۵

چند نکته مهم در مورد محیط دور سر:

• رشد فردی: هر کودک رشد منحصر به فرد خود را دارد و ممکن است اندازه‌ها از این محدوده‌ها خارج شوند.
• مشاوره پزشکی: برای ارزیابی دقیق‌تر و مقایسه با منحنی‌های رشد، می توانید با پزشک یا متخصص اطفال و یا همکاران ما در کلینیک ارتوز و پروتز پژم مشورت کنید.
• منابع مختلف: این اندازه‌ها تقریبی هستند و ممکن است بر اساس منابع مختلف، فرهنگهای مختلف و مطالعات کمی متفاوت باشند.

گرد شدن سر نوزاد تا چند ماهگی امکان پذیر است؟

چنانچه از بدو تولد متوجه وجود انحرافی در شکل سر نوزاد خود شدید، حتما با یک متخصص مشورت کنید تا وضعیت درزهای جمجمه را چک کند. در صورت باز بودن درزهای جمجمه، بهتر است تا ۳ ماهگی کودک را در جهات مختلف بخوابانید (البته از خواباندن نوزاد به شکم اکیدا پرهیز کنید). این تغییر وضعیت خواباندن می تواند تا حد زیادی انحراف بوجود آمده را برطرف سازد. اما اگر تا سه ماهگی انحراف جمجمه اصلاح نشد، بهتر است برای دریافت کلاه فرم دهی جمجمه اقدام کنید. تجویز ارتوزهای کرانیال (کلاه فرم دهی سر نوزاد یا هلمت) برای نوزادان ۳ تا ۱۸ ماهه نتایج خوبی به دنبال دارد. این وسیله، کلاه مخصوص فرم دهی سر نوزاد نام دارد و از جنس فوم نرم و پلاستیک شفاف  است که بصورت اختصاصی برای هر فرد ساخته می شود. این وسیله به تدریج شکل سر نوزاد شما را اصلاح می کند و به حالت طبیعی (شکل طبیعی سر نوزاد) برمی­گرداند.