پروتز بالای زانو (Above Knee Prosthesis)؛ مراحل ساخت،قیمت پای مصنوعی بالای زانو

مراحل ساخت پروتز بالای زانو

قطع بالای زانو در موارد بیماری عروقی شدید، افراد دیابتی که احتمال بهبودی در قطع سطوح پایین‌تر ندارند و تصادفات صورت میگیرد. یکی از عوامل مهم در قطع عضو طول استمپ است که هرچه بلندتر باشد تعلیق پروتز و تنظیم راستای آن راحت‌تر می‌شود و توانایی عملکردی بیمار هم بیشتر می‌شود و بازوی اهرمی بلندتری برای فرد فراهم می‌کندو به جابجایی فرد و تعادل هنگام نشستن هم کمک میکند.
پروتز موقت بعد از بهبود خط بخیه و قبل از پروتز اصلی داده می شود و اندام را برای استفاده از پروتز دائم آماده می‌کند و انواع و روشهای ساخت مختلفی دارد وتا زمانی که اندام آماده دریافت پروتز دائم شود و حجم استامپ ثابت شود استفاده می شود.
اجزای اصلی پروتز بالای زانو شامل قالب یا سوکت،مفص زانو ، لوله مدولار یا پایلون، پنجه می شود. یکی از اجزایی که ممکن است در پروتز بالای زانو استفاده شود چرخاننده وضعیتی است که گردونه قفل دار است که در بالای زانو قرار می‌گیرد و به آمپوته کمک میکند تا بتواند بصورت پسیو اندام تحتانی را بچرخاند ولی باید فضای کافی برای استفاده از آن وجود داشته باشد.
برای ساخت و تنظیم راستای اولیه سوکت نیاز به ارزیابی آناتومی و حرکت شناسی اندام سالم و استامپ و اندازه گیری طول محیط و قطر استامپ است و باید دامنه حرکتی استامپ نسبت به اندام سالم سنجیده شود و محدودیتهای حرکتی شدید مشخص شود و امروزه از روش های جدید قالب گیری با کمک cad/cam استفاده می شود که اطلاعات را ثبت و با سرعت بر اساس برنامه تنظیم شده قالب را طراحی می‌کند.
طرح های سوکت بالای زانو شامل:
سوکت کوادی یا ۴ دیواره وزن عمدتاً از طریق دیواره خلفی سوکت و استخوان ایسکیوم و عضلات ناحیه لگن تحمل می شود و دیواره قدامی نیروی مقابل را ایجاد می کند که باید کاملاًفیت باشد تا یک فشار سرتاسری متوسط در تمام طول استامپ ایجاد کند دیواره خارجی آن کمی بلندتر است که از انحراف پا به سمت خارج جلوگیری می کند ولی دیواری داخلی آن نباید خیلی بلند باشد که به عضلات و ناحیه داخلی پا فشار وارد کند و باعث ناراحتی فرد آمپوته شود و این سوکت برای استامپ های بلند و سفت مناسب است. طرح دیگر سوکت تری انگولار که ۳دیواره دارد و مثلثی شکل است زوایا کمی تیز تر است.
سوکت دربرگیرنده ایسکیوم تحمل وزن عمدتاً از بخش داخلی استخوان ایسکیوم و راموس یا شاخه آن صورت می‌گیرد و چون عضلات بیشتری را در بر می‌گیرد توزیع نیرو بیشتر و فشار کمتری به فرد وارد می شود. کنترل چرخشی سوکت با استامپ گوشتالو و تون عضلانی ضعیف به خوبی توسط این سوکت بدست می آید.این سوکت ها معمولا مواد ریزی شده و با کربن تقویت می شوند
سوکت انعطاف پذیر یا isny یک سوکت ترموپلاستیکی انعطاف پذیر است که با کمک مکش فرم داده می‌شود و با یک چهارچوب سخت حمایت می‌شود که می‌تواند از جنس مواد لمینه یا ترموپلاستیک باشد که سبب راحتی، حس عمقی و تعلیق و سازگاری بیشترو کاهش درجه حرارت می شود.
انواع مفاصل پروتز بالای زانو:
مفصل تک محوره که فقط خم و راست می شودو امروزه کاربرد چندانی ندارد و تنها در پروتز اولیه استفاده می‌شود و اغلب چوبیست .
مفاصل قفل دار در زمان تماس پروتز با زمین قفل می شود و اگر فرد پایش را از زمین بلند کند آزاد و خم می شود و با کمک فنر مفصل با سرعت ثابت صاف می شود و با تنظیم فشردگی فنر می توان سرعت خم و راست شدن آن را تنظیم کرد که مفاصل ارزانی هستند و برای سنین زیاد که تحرک چندانی ندارند و نیاز به ثبا ت زیاد دارند مناسب می باشند.
مفاصل پنوماتیک با کمک فنر حرکت آنها تنظیم می شود و با کمک پیستون هوا حرکت مفصل نرم تر صورت می گیرد که سبک تر هستند و برای افراد ورزشکار و با فعالیت زیاد مناسب هستند.
مفاصل هیدرولیک به جای هوا از روغن استفاده می‌کنند که برخلاف مفاصل پنوماتیک دمای هوا تاثیری چندانی روی آنها ندارد و حرکت آنها نرم تر است و ثبات و تطابق بیشتری با راه رفتن فرد دارند ولی وزن و قیمت آنها بیشتر است و برای افراد جوان و پرتحرک مناسب اند.
مفاصل هوشمند الکترونیکی که سرعت راه رفتن و گام برداشتن با کمک سنسور ها و تنظیم کنترل سیال یا هواتنظیم می شود و راه رفتن طبیعی تری فراهم میکنند ولی بسیار گران هستند و نیاز به مراقبت زیادی دارند.
مفصل c-leg از انواع مفاصل هوشمند و اولین مجموعه پروتزی کنترل زانو با استفاده از ریزپردازنده بوده که کنترل فاز ایستایی را به‌صورت هیدرولیکی و کنترل فاز نوسانی را به صورت الکترونیکی فراهم می کند دارای سیلندرهای هیدرولیک برای کنترل خم شدن زانوهست که سنسورها اطلاعات را به ریز پردازنده ها منتقل می کنند ومقاومت ایجادی توسط سیلند ها را کنترل میکند. ریزپردازنده ها اطلاعات را از حسگر ها هر۵۰ ثانیه یکبار دریافت می کنند و می‌توانندفاز تحمل وزن راه رفتن را نیز کنترل کنند و تشخیص می‌دهند که فرد در چه مرحله‌ای از راه رفتن قرار دارد و تطابق را فراهم می کند.یکی از ویژگی های آنها خم شدن زانو در حین تحمل وزن است و می‌توان به سمت عقب گام برداشت با کمک این مفاصل و نیروی عضله چهارسر می توان به راحتی از پله ها و سطوح شیب دار بالا و پایین رفت و در زمان سقوط سنسورهایی که در آن قرار دارند فعال می‌شوند و مانع سقوط می شوندو سرعت گام برداشتن با کمک سنسور ها با پای سالم تنظیم می شوند ولی قیمت آن بسیار زیاد است و نیاز به تنظیم دوره‌ای و تعویض قطعات و مراقبت فراوان دارند و برای افرادی که سطح فعالیت کمی دارند مناسب نیستند.
مفاصل را می توان با کمک سیستم کنترل آنها به دو دسته کنترل مکانیکی و کنترل کامپیوتری یا میکروسسوری تقسیم کردو مفاصلی که اصطحکاک ثابت دارند تنها با یک سرعت حرکت می کنند ولی مفاصلی که اصطحکاک متغیر دارند امکان راه رفتن با سرعت های مختلف را فراهم می‌کند. مفاصل بر اساس تعداد محوربه دو دسته مفاصل تک محوره یا لولایی و مفاصل پلی سنتریک که چند محور چرخش دارند و تطابق بیشتری با زانوی طبیعی دارند و سیستم کنترل سیال آنها می‌تواند پنوماتیک یا هیدرولیک باشدتقسیم کرد.
شایع ترین مفاصلی که در قطع بالای زانو استفاده می شوند۳R15که از جنس فولادو بسیار ارزان و ابتدایی هست و نیاز به مراقبت خاصی ندارد.۳R45 که از جنس تیتان و سبک تر است.۳R17که مفصل قفدار است و ثبات زیادی فراهم می کند.۳R36 که اصطحکاک زیادی دارد و کنترل خوبی فراهم می کند و معمولا برای افراد مسن و افرادی که عضلات ضعیف دارند استفاده می شوند.۳R60که بسیار پرکاربرد است و نسبت به قیمتش عملکرد و تطابق بیشتری فراهم می کند .مفصل دیگر ۳R80 است که کمی گران تر هست .
انواع تعلیق پروتز:
تعلیق مکش که با کمک دریچه خروجی هوا در انتهای سوکت و فشار منفی هوا در هنگام راه رفتن ایجاد می شود که سوکت مستقیم روی استامپ قرار می گیرد ولی برای افرادی که مشکلات قلبی عروقی یا اندام فوقانی دارند مناسب نیست در این تعلیق سوکت باید کاملاً فیت استامپ باشد و این نوع تعلیق بیشترین حس عمقی را فراهم می‌کند.
استفاده از لاینر ها و قفل که پوشیدن آنها راحت تر است ولی در استامپ بلند که فضای کافی برای قفل وجود ندارد نمی‌توان استفاده شودو نیاز به نظافت منظم دارد و در استامپ های گوشتالو احتمال لغزش سوکت به سمت پایین وجود دارد.
کمربندها از جنس چرم یا سیلیکون و از بالای لگن معمولاً تعلیق را فراهم می‌کند
یکی از روشهای نسبتا جدید اتصال پروتز به استخوان با کمک پیچ و از داخل استخوان ران است که سبب بهبود حس عمقی و کاهش مصرف انرژی و تعلیق بهترپروتز می شود اما احتمال عفونت و شکستگی استخوان در حین فعالیت را افزایش می دهد
تعلیق نامناسب منجر به الگوی نامناسب راه رفتن، فیت کمتر سوکت و مشکلات پوستی میشود.
در پروتز بالای زانو بهتر است از پنجه تک محور ،چند محوره یا پنجه هایی با پاشنه نرم استفاده شود که ثبات بیشتری در هنگام راه رفتن و راه رفتن نرم تر و با مصرف انرژی کمتر فراهم کند .
یکی از مشکلات پروتز بالای زانو خالی کردن یا خم شدن ناگهانی زانوی پروتزی در زمان تحمل وزن است ودر مقابل آن مقاومت به فلکشن و خم شدن زانو هم منجر به افزایش مصرف انرژی و فاز تعلیق غیرطبیعی هنگام راه رفتن می شود.
کنترل ثبات زانو به دو صورت ارادی و غیر ارادی است در کنترل غیر ارادی تحت کنترل آمپوته نیست که یک راه آن قرار گرفتن محور زانو عقب تر از خط وزن که از مرکز سوکت میگذرد است. عقب رفتن زیاد زانو ثبات بیش از حد ایجاد می شود و روش های دیگر استفاده از زانو های قفل دار ،َزانو هایی با کنترل فاز استنس که با تحمل وزن فعال می شوندو سیستم های هیدرولیک است. درموارد کنترل ارادی زانو تحت کنترل مستقیم فرد است که عضلات باید نیروی کافی و در زمان مناسب ایجاد کنند تا ثبات فراهم شود و در موارد ضعف عضلات ، جمع شدگی مفصل هیپ، ترس از افتادن و افراد مسن استفاده از این روش امکان پذیر نیست.
در صورت قطع از بالای زانو برای راه رفتن نرمال و با سرعت معمول ۶۵% بیشتر انرژی مصرف می‌شود و راه رفتن این افراد از لحاظ سرعت و الگوی راه رفتن و به هیچ وجه مشابه افراد سالم نیست. در زمان قطع عضو استخوان ران به سمت خارج منحرف می‌شود زیرا گروهی از عضلات که ران را به سمت داخل می‌کشند قطع شدند که این منجر به افزایش مصرف انرژی هنگام راه رفتن و به هم خوردن الگوی طبیعی راه رفتن می شود، پروتزیست ها برای جبران این وضعیت با تنظیم سوکت و قالب پروتز این مشکل را جبران می کنند. با توجه به الگوی راه رفتن آمپوته بالایی زانو ثبات داخلی خارجی لگن اهمیت زیادی دارد. به مرور لگن این افراد دچار افتادگی در حین راه رفتن می شود برای رفع این مشکل در طراحی و تنظیم راستای سوکت باید به دیواره های داخلی و خارجی سوکت توجه بسیار کرد. در صورتی که ثبات زیاد در زانو فراهم شده باشد مرحله تعلیق راه رفتن با تأخیر شروع می شود و نیاز به تلاش و مصرف انرژی زیادی برای شروع این مرحله است .چرخش پا هنگام راه رفتن با پای پروتزی نیز می‌تواند به علت طول زیاد پروتز یا تنظیم نامناسب پروتز باشد که برای رفع این مشکل معمولاً طول کل پروتز را ۲ تا ۳ سانت کمتر از پای سالم در نظر میگیرند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *